Çocuklar ve gençler arasında giderek artan akran zorbalığı, öğrencilerin hem okul başarılarını hem de sosyal yaşamlarını olumsuz etkileyen önemli bir toplumsal sorun. Akran zorbalığının özellikle ortaokul ve lise çağında yaygınlaştığını anlatan Uzman Psikolog Selin Karabulut Hızlan, “Çocuklar arasında teknoloji kullanımının yaygınlaşması ile siber zorbalık en önemli sorunlardan biri haline geldi” dedi.
TÜİK’in 2022 verilerine göre, Türkiye’de 6-17 yaş aralığındaki çocukların neredeyse yüzde 30’u ayda birkaç kez zorbalığa maruz kalıyor. Bir çocuğun aynı yaş aralığında olduğu ve özellikle de kendisine karşılık vermeyeceğini ya da veremeyeceğini düşündüğü başka bir çocuğu; sözel, fiziksel, duygusal ve sosyal olarak baskılaması akran zorbalığı olarak tanımlanıyor. Şiddet eğilimi ve zorbalığın; fiziksel, duygusal, sözel, sosyal, siber ve cinsel gibi tüm çeşitleri her yıl artış gösteriyor.
6 ergenden biri siber zorbalığa maruz kalıyor
Dünya Sağlık Örgütü’nün 2024 yılında “Okul Çağındaki Çocuklarda Sağlık Davranışları” temalı araştırmasına göre, 6 ergenden biri siber zorbalığa maruz kalıyor. DSÖ ve Avrupa Bölge Dairesi iş birliği içinde yürütülen araştırma sonuçlarına değinen Uzman Psikolog Selin Karabulut Hızlan, “Araştırma; kötü niyetli mesaj, gönderi, elektronik posta veya çevrim içi görüntü ve fotoğrafların izinsiz paylaşımı gibi siber zorbalıkların arttığını gösteriyor” dedi.
İtip kakma, alay etme ve isim takma da birer zorbalık
İstatistiklere göre erkek çocuklarının daha çok fiziksel zorbalığa maruz kalırken, kız çocuklarının ise daha çok duygusal zorbalıklarla baş etmek zorunda kaldığını paylaşan Uzman Psikolog Selin Karabulut Hızlan, “Çocuğun şaka veya oyun adı altında karşısındaki akranını rencide etmesi, itip kakması, düşürmesi, tehdit etmesi, zor durumda bırakması, dışlaması, ona iftira atması, isim takması, gülmesi, onun izinsiz fotoğraf veya videosunu çekmesi ve bunları gruplarda paylaşması, dedikodusunu yapması, yemeğini gasp etmesi ya da parasını çalması gibi akla gelebilecek tüm davranışların yetişkinler arasında ‘suç’ sayıldığı unutulmamalı ve ebeveynler tarafından ciddiye alınmalı” dedi.
Ebeveyn dur demezse zorbalık yetişkinliğe taşınır
Bazı küçük çocukların; arkadaşının elinden oyuncağını çektiğine, ağlatmak için vurduğuna, zor durumda bırakmak için şikâyet ettiğine hemen herkesin tanık olduğuna değinen Selin Karabulut Hızlan, “Dolayısıyla zorbalık, sosyalleşmeye başladığımızda hayatımıza giriyor. Ebeveynler uygun çocuk yetiştirme tutumları göstermediğinde bu durum ilkokul, ortaokul, lise hatta yetişkinlik dönemine de aktarılabiliyor. Bu sebeple sayılan davranışlardan biri gözlemlendiğinde ebeveyn-okul-öğretmen-psikoterapist-rehber öğretmen iş birliği ile konunun çözülmesi önemli” dedi.
Çocuğun Akran Zorbalığına Uğradığını Gösteren 11 Belirti
Akran zorbalığı, çocukların hem psikolojik hem de sosyal gelişiminde ciddi etkiler yaratabilir. Bu durumun farkına varabilmek için ebeveynlerin çocuklarının günlük yaşamını ve okul ortamını dikkatle gözlemlemesi gerekir. Uzman Psikolog Selin Karabulut Hızlan, akran zorbalığını tespit edebilmek için çocuğun arkadaş çevresi, okul içindeki davranışları ve genel ruh hali gibi ipuçlarına dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor.
Hızlan, “Ebeveynlerin çocuklarının kimlerle arkadaşlık kurduğunu, teneffüste neler yaptığını, yemeğini nerede yediğini, kimlerden çekindiğini veya huzursuz olduğunu gözlemlemesi önemlidir. Çocuklar zorbalığa uğradıklarını genellikle kendiliğinden paylaşmazlar, bu yüzden şüphe uyandıran belirtileri fark etmek gerekir” dedi.
İşte çocuğun akran zorbalığına uğradığını gösterebilecek 11 belirti:
- Okula gitme isteğinde azalma: Çocuk okula gitmekten kaçınabilir veya sabahları okuldan uzak durmaya çalışabilir.
- Kıymetli eşyaların kaybolması: Harçlıklarının ya da özel eşyalarının kaybolduğunu sıkça ifade edebilir.
- Zarar görmüş eşyalar: Çantasının, kıyafetlerinin veya kişisel eşyalarının yıpranmış veya zarar görmüş olduğunu fark edebilirsiniz.
- Sosyal medya gruplarından çekilme: Çocuğun sosyal medya hesaplarını kapatmak ya da gruplardan ayrılmak istemesi dikkat çekici bir işarettir.
- Sosyal aktivitelere katılmaktan kaçınma: Arkadaş buluşmaları veya okul etkinliklerine katılma konusunda isteksizlik gösterebilir.
- Fiziksel izler: Vücudunda çürükler, morluklar veya düşme gibi açıklamalarla geçiştirdiği yaralanmalar olabilir.
- Öz değer kaybı: Kendini “yetersiz”, “farklı” ya da “beceriksiz” gibi sıfatlarla ifade edebilir.
- Hobilerden uzaklaşma: Daha önce keyif aldığı etkinlikleri yapmak istemediğini dile getirebilir.
- Güven kaybı: Kendine ve çevresindekilere karşı duyduğu güven azalmış olabilir.
- İçine kapanma: Sosyal ilişkilerden uzaklaşarak yalnız kalmayı tercih edebilir.
- Akademik başarıda düşüş: Derslere ilgisizleşebilir ve notlarında düşüş yaşanabilir.
Zorbalık Eden Çocuklar da Destek Almalı
Hızlan, zorbalık yapan çocukların da en az mağdur çocuklar kadar desteğe ihtiyaç duyduğunu vurguluyor:
“Bir çocuğun derdini zorbalıkla ifade etmesi, yaşadığı sorunların bir yansımasıdır. Bu durumun kökeninde aile ilişkileri, ebeveyn zorbalığına maruz kalma veya çevresel faktörler olabilir. Bu nedenle, zorbalık konusunu yalnızca mağdurlar üzerinden ele almak eksik bir yaklaşım olur.”
Aile Güveni Kritik Rol Oynuyor
Çocukların, her durumda ailelerinden koşulsuz sevgi ve destek göreceklerine inanması, zorbalığın etkilerini hafifletmekte büyük bir rol oynar. Hızlan, “Çocukların, ‘Ailem beni her koşulda korur ve destekler’ düşüncesine sahip olması önemlidir. Ancak, yaşanan sorunları çözmek için suçlayıcı bir dil kullanmaktan kaçınılmalı ve zorbalık eden çocuk veya ebeveynleriyle iletişim dikkatli bir şekilde kurulmalıdır. Ayrıca, okul yönetimine de sorumlulukları hatırlatılmalı ve destek istenmelidir” ifadelerini kullandı.
Öz Güvenli ve Empati Sahibi Çocuklar Yetiştirin
Hızlan, öz güveni yüksek çocuklar yetiştirmenin önemine değinerek, “Çocukların her isteğini koşulsuz şekilde yerine getirmek, onları ‘zorba adayı’ yapabilir. Bunun yerine, başkalarının haklarına saygı duyarak yetiştirilen çocuklar daha anlayışlı olur ve empati yetenekleri gelişir” dedi.
Akran zorbalığı, erken müdahale ile çözülebilecek bir sorun olabilir. Çocuğunuzun davranışlarındaki değişiklikleri gözlemleyerek, ihtiyaç duyduğunda profesyonel destek almayı ihmal etmeyin.
