Diyabet Nedir? Şeker Hastalığı Nedir?
Diyabet Hastalığına ilk kez Mısırda rastlanmıştır. Bulunan eserlerde veya yazılarda ‘O kadar susamıştı ki Nil nehrini içebilirdi’ diye hastalığı anlatmışlardır. Diyabet hastalığı; Tip 1 Diyabet ve Tip 2 Diyabet olarak ikiye ayrılır.
Tip 1 Diyabet Nedir?
İnsüline bağımlı olan diyabet hastalığı olarak bilinir. Çoğunlukla çocukluk çağında başlar. Vücutta insülin salgılanmadığından insülin alımı gereklidir. Vücut bir bağışıklık sistemi problemi sonrasında insülin salgılayan hücreleri harab eder ve %90 oranında insülin üretilemez. Tip 1 diyabet, %10-15 oranda şeker hastalarında görülür.
Tip 2 Diyabet Nedir?
Tip 2 Diyabet toplumda daha sık görülmektedir. İnsüline bağımlı olmayan şeker hastalığıdır. Vücutta insülin üretimi vardır fakat insülin reseptörleri bozulduğu için hücrelere glikoz girişi sağlanamaz, glikoz kanda kalır ve yükselir. Genellikle yetişkin ve kilo problemi olanlarda daha sık görülür. Şeker hastalarının %80-85 lik kısmını oluşturur. Tip 2 diyabete; tansiyon, obezite, yüksek kan yağları ve göbek bölgesi kiloları fazla olan kişilerde sıklıkla rastlanmaktadır.
Normal Kan Şekeri Değerleri Ne Olmalıdır?
Açlık kan şekeri sağlıklı bireylerde 70-100 mg/dl arasında olmalıdır. Açlık kan şekeri ortalama 8 saat açlık sonrası ölçülmelidir. En doğru açlık kan şekeri sabah aç karnına bakılan şekerdir. Tokluk kan şekerine ise yemekten 2 saat sonra bakılır. Ve bu değer, 100-140 mg/dl arasında olmalıdır.
Eğer şeker hastasıysanız; açlık kan şekeriniz 90-130 mg/dl arasında, tokluk kan şekeriniz 160 mg/dl altında dengede demektir.
Şeker Hastalığı Nedenleri Nelerdir?
Tip 1 Diyabet genellikle genetik geçişlidir. Aile büyüklerinde rastlanır. Ancak nadir de olsa ailesinde olmadan çevresel etmenler, stres, inek sütü tüketimi ve enfeksiyon kaynaklı olarak da ortaya çıktığı düşünülmektedir. Tip 2 diyabet de genetik olarak ilerleyen yaşarda ortaya çıkabilir. Ancak Tip 2 diyabetin en önemli nedeni yanlış beslenme alışkanlıkları ve obezitedir. Kilo alımını ve yüksek kan yağları (yüksek trigliserid) şeker hastalığını tetikler. Bu tip şeker hastalıkları erken teşhiste diyabet diyeti ile geri döndürebilir ama kişi eğer dikkat etmez ise çok tehlikeli boyutlara ulaşabilir.
Şeker hastalığı görülme riski yüksek olanlar:
- Ailesinde şeker hastası olanlar
- Fazla kilolu insanlar
- Göbek bölgesi yağlananlar
- Kandaki yağ miktarı fazla olanlar
- Hareketsiz bir yaşan tarzı sürenler
- Yüksek tansiyonu olanlar
Şeker Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
- Aşırı Susama: Kandaki şeker düzeyi arttıkça sık sık idrara çıkma yaşanır ve sonucunda susama düzeyi de artar.
- Ağızda Kötü Koku: Kandaki glikoz kullanılamasa da hücrelerin yaşamını devam ettirmesi gerekir. Bu nedenle yağ asitlerini sindirip kullanmaya başlar yağ asitleri sindirimi sonucu ortaya çıkan bu aseton kokusu ağızdan hissedilir. Buna diyabetik ketoasidoz da denir.
- Açlık Hissetme ve Doyamama: Kişiler ne kadar besin tüketse de sindirilen karbonhidratlar glikoz olarak kana karışır ancak insülin duyarsızlığı nedeniyle hücrelere glikoz girişi sağlanamaz ve doyma hissi vücutta oluşmaz.
- Sık Sık İdrara Çıkma: Böbreklerimiz kan glikozunu filtreler ve idrara kaçmasını engeller. Ancak kandaki kan şekeri düzeyi çok yükselirse glikoz idrara geçer. Kandaki şekeri azaltmak için sık sık idrara çıkma yaşanır.
- Asabiyet ve Sinirlilik Hali
- Gözlerde Kızarıklık
- Uzun Açlıklarda El Ayak Titremesi- Soğuk Soğuk Terleme
- Çok Yemek Tüketilmesine Rağmen Zayıflık ve Halsizlik
- Yaraların Geç İyileşmesi
DİYABETTE BESLENME NASIL OLMALIDIR?
Diyabet tedavisindeki amaç kan şekerini olması gereken seviyeye getirip dengede tutmaktır. Kan şekerinin yüksek olması da düşük olması da tehlikelidir. Kan şekerini dengelemek komplikasyanları azaltmak adına oldukça önemlidir. Kan şekeri seviyeniz normale ne kadar yakınsa diğer organlarınıza minumum hasar verir.
Diyabet tedavisinde dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri ideal kiloda olmaktır. Eğer kilo oranı fazla ise kan şekeri dengesi sağlanamayabilir. En önemli tedavi beslenme tedavisidir. Çünkü son yıllarda yanlış beslenme alışkanlıkları ve obezite yüzünden diyabetli insan sayısı yüksek artış göstermiştir. Sağlıklı beslenme ve diyabet diyeti ile diyabet kontrol altına alınabilir.
DİYABETTE ÖNERİLER
- Kabuklu yenebilen meyveleri kabuğuyla tüketiniz.
- Sebze yemeklerine kişi başı 1 tatlı kaşığı yağ kullanınız.
- Pirinç yerine bulgur tercih ediniz.
- Haftada 2 kez kurubaklagil tüketmeye özen gösteriniz.
- Günde en az 2 litre su içmeye özen gösteriniz.
- Öğün atlamayınız.
- 3 ana öğün ve 3 ara öğün şeklinde beslenmeye dikkat ediniz.
- 3- 4 saatten fazla aç kalmayınız.
- Yemeklerinizi yavaş yiyiniz.
- Sabah aç karnına spor yapmayınız.
- Ana öğünlerden herhangi birinden 1- 1,5 saat sonra yürüyüş yapmaya özen gösteriniz.
- Meyveleri tek başına tüketmeyiniz. Mutlaka yanında kepekli galeta, sade süt, sade yoğurt, sade kefir gibi besinler tüketiniz.
- Her öğünde az tuzlu ve yağsız şekilde salata tüketmeye çalışınız.
DİYABETTE YASAKLAR:
- Şeker, şekerli tatlılar. (bal, reçel, pekmez, marmelat vb.)
- Hamur işleri, börek, çörek, kek, kurabiye, çikolata, dondurma vb.
- Alkollü içecekler, likör, limonata, kola, gazoz, hazır meyve suları.
- Yağda kızartmalar, kavrulmuş, sos ilave edilmiş besinler.
- Sucuk, salam, sosis, pastırma.
- Pirinç pilavı, beyaz makarna, beyaz ekmek, patates, bezelye, havuç.
- Muz, üzüm, incir, kavun, karpuz ve kuru meyveler.
- Bütün yağlı yiyecekler. (kaymak, krema, mayonez, tahin, yağlı peynirler.)4
- İçeriği bilinmeyen hazır gıdalar. (Diyabetik tatlılar, reçeller)
- Kuyruk yağı, iç yağı, tereyağı, margarin.
- Fazla tuzlu besinler, konserve ve salamura besinler, et suyu tabletleri, hazır çorbalar, hazır soslar.
- Sakatatlar. (Karaciğer, beyin, böbrek, dalak, işkembe, paça)
- Yağlı etler. (Tavuğun derisi vb.)
Diyetisyen Cansu Çatal
